Roeli Prikken | Directeur van BAG Nederland

‘‘Een gezonde leefomgeving krijgen we alleen door optimaal gebruik te maken van de wijkbewoners’’

Roeli Prikken is ruim veertig jaar werkzaam in de zorg- en bedrijfssector, waarvan twintig jaar als directeur en eigenaar van het Assense bedrijf Paramedics. Daarnaast vervult Prikken diverse nevenfuncties in de zorg. Momenteel is zij onder andere werkzaam als coördinator bij het Centrum Leefstijl en Zorg (CLeZ). Prikken benadert gezondheid in de breedste zin van het woord. ‘‘Gezondheid is veel meer dan alleen de fysieke toestand van de mens. Het draait daarnaast om de psychologische, sociale en mentale aspecten en om de kwaliteit van leven en zingeving. Gezondheid moet echt in de breedste context gezien worden. Alleen dan kunnen we een gezonde leefomgeving creëren.’’ Hoe dat precies in elkaar zit, weet Prikken haarfijn uit te leggen.

Kwetsbaren hebben minder kans op een gezonde leefstijl

Volgens Prikken is een gezonde leefstijl van levensbelang voor een vitale maatschappij. ‘‘Het gaat er daarbij niet alleen om of mensen gezond gedrag vertonen, zoals gezond eten en veel bewegen. Het gaat er ook om dat de openbare ruimte op een dusdanige manier is ingericht dat het mensen uitnodigt óm te bewegen. Bijvoorbeeld door in iedere wijk voldoende groenvoorzieningen te realiseren of door moeilijk begaanbare paden voor iedereen toegankelijk te maken, zodat men buiten komt. Het gedrag van mensen wordt heel sterk bepaald door de manier waarop de buitenruimte is ingericht. Gedragsbeïnvloeding, dit noemen we ook wel nudging, is goed en relatief eenvoudig te sturen.’’
Een aspect dat volgens Prikken misschien nog belangrijker is, is dat er aandacht is voor de kwetsbare groepen in de samenleving. Volgens haar zijn er grofweg drie groepen te onderscheiden. Laten we deze voor het gemak de koplopers, de middenstanders en de achterblijvers noemen ‘‘De eerste groep, de koplopers, is vanuit hunzelf actief bezig met het uitoefenen van gezond gedrag. De middenstanders zijn passiever, maar kunnen met de juiste vormen van gedragsbeïnvloeding relatief snel gezond gedrag gaan vertonen. De derde groep, de achterblijvers, is een kwetsbare groep die – veel moeilijker dan de koplopers en de middenstanders – te bereiken is. Er zijn allerlei factoren die ervoor zorgen dat zij een minder gezonde leefstijl hebben. Dit kan komen door een sociaaleconomische achterstand (een lager loon, geen werk, et cetera) of bepaalde psychosociale omstandigheden (zoals stress) die ervoor zorgen dat zij niet goed worden bereikt. Het is heel belangrijk dat de kern van hun problemen wordt aangepakt en dat deze mensen in de juiste richting worden geholpen.’’

Neem de wijk als schaalniveau

Daarom maakt zich Prikken zich sterk voor bewonersinitiatieven en het betrekken van inwoners bij gemeenteplannen. De wijk is daarvoor het juiste schaalniveau. ‘‘Als je inwoners wilt betrekken, moet het duidelijk en zichtbaar zijn waar zij het voor doen. Dat kan het beste op wijkniveau. Iedere wijk heeft namelijk haar eigen karakter met sociaaleconomische kenmerken. De samenstelling van gezinnen in Assen-Oost is bijvoorbeeld heel anders dan die van gezinnen in Peelo. En dus zijn ook de omstandigheden anders.’’ Iedere wijk heeft daarom behoefte aan een individuele aanpak. ‘‘Als mensen uit Assen-Oost zien wat voor effect hun participatie heeft op de voorzieningen in hun wijk, zoals de aanleg en het onderhoud van groen, dan raken ze enthousiast. En dan willen ze meedoen. Je hoeft iemand uit Assen-Oost niet te vragen om mee te denken over groenvoorzieningen in een wijk als Peelo of Kloosterveen, want dat beïnvloedt hen niet rechtstreeks. Inwoners moeten direct voelen dat hun participatie en inspanningen effect hebben. Geef ze de middelen en het vertrouwen om samen dingen op te pakken. Anders zakt de energie weg.’’

Een gezond Assen, hoe doen we dat?

Met een enorme dosis bevlogenheid vertelt Prikken over haar ideeën die moeten leiden tot een gezonde toekomst voor Assen. Haast te veel om op te noemen. Een van de onderwerpen die tijdens het gesprek terugkomt, is zingeving. ‘‘Ieder mens heeft een taak of een rol, en wordt gemist als zij deze niet (kunnen) oppakken. Mensen moeten een reden hebben om ’s ochtends uit hun bed te komen. Al is het maar om een kop koffie te drinken in het wijkcentrum. Mensen komen dan in ieder geval buiten en ontmoeten andere mensen. We zijn toch groepsdieren. Het heeft geen enkele zin om met gezondheid aan de slag te gaan als het zingevingsaspect niet wordt meegenomen. Zeker bij mensen die wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken. Want waarom zouden zij met hun gezondheid aan de slag gaan als zij niet eens weten hoe ze moeten rondkomen, of dat ze het gevoel hebben er niet toe doen en zich nutteloos voelen?’’ Volgens Prikken kan de gemeente deze mensen ondersteunen en in de juiste richting sturen. Maar hoe dan? ‘‘Iets dat heel goed werkt, bijvoorbeeld zoals we dat doen in Assen-Oost, zijn zogenaamde key persons in de wijk. Dit zijn geen duurbetaalde professionals, maar wijkbewoners met een breed netwerk. Zij kennen de mensen in de wijk, weten ze ook te vinden en kunnen (omdat ze worden vertrouwd) in gesprek gaan. Key persons weten wat er te doen is in de wijk en kunnen ‘wegwijzer’ zijn. Ik zou de gemeente daarom ook verzoeken om naar deze mensen om zoek te gaan, want ze zijn er genoeg! Ga voor het optimaal benutten van het aanwezige, menselijke kapitaal. Reduceer inwonerskapitaalverspilling. Het mes snijdt aan twee kanten. Vitale inwoners zetten zich in en voelen zich nuttig en helpen anderen om weer mee te doen in de maatschappij. Dit gedachtegoed past volgens mij uitstekend bij de Omgevingswet.’’

En zo is de cirkel weer rond. De boodschap van Prikken is helder. We willen allemaal een fijne leefomgeving met groen, speelplekken voor kinderen en ontmoetingsplekken voor ouderen. Een leefomgeving waarin gezond gedrag wordt gestimuleerd. Om dit te realiseren, moet optimaal gebruik worden gemaakt van de aanwezige inwoners. Want wie kan nou zorgen voor een mooie en prettige omgeving, dan de wijkbewoners zelf?

Roeli Prikken